U zimu 1849. godine odigrala se Bitka kod Pančeva ili Nadelska bitka. Bio je to jedan od ključnih okršaja za vreme Mađarske revolucije u kom su snage odmerile vojska Srba iz Vojvodine pod komandom Stevana Knićanina (1807-1855) i mađarska vojska predvođena Erneom Kišom. Mađarski je general Kiš, na krilima svoje velike pobede kod Perleza krenuo 2. januara 1849. sa svojim trupama u napad na Pančevo. Tamo su ga dočekali Srbi na čelu sa Stevanom Petrovićem Knićaninom. U žestokoj borbi Srbi su uspeli da odbiju više napada mađarske konjice i pešadije. Kada je Knićanin primetio kolebanje u mađarskoj vojsci naredio je protivnapad. Dobrovoljci iz Srbije i pančevački gardisti su s takvom žestinom krenuli u napad da su se mađarski vojnici razbežali po snežnim trščarama u okolini. Mladi pesnik i učesnik napada na strani Mađara, Janoš Vajda, napisao je da je "povlačenje Mađara ličilo na povlačenje Napoleona iz Rusije". Posle pobede kod Pančeva Srbi su 19. januara oslobodili Vršac i Belu Crkvu. Knićanin je proglašen počasnim građaninom Pančeva. Pored Stevana Knićanina, mnogi borci su se istakli hrabrošću, među njima je kapetan Adam Kosanić, a uzdanica srpske vojske bio je i jedan prekaljeni ratnik iz Starčeva.
U mesečniku "Srpska zora" štampanom januara 1876. u Beču, svoja sećanja na Nadelsku bitku 27 godina nakon što se dogodila objavio je Jovan Stefanović Vilovski (1821-1902), oficir, vojni istoričar i prvi srpski hidrolog. Početak njegovog teksta glasio je ovako:
"S jarkovačkom bitkom prestaše opšti napadaji na naše tabore. Ipak vojvoda Stevan, videći našu snagu nedostatnu, zamoli vladara Srbije kneza Aleksandra za dalju pomoć u vojnicima, i lepog odziva nađe: počeše nam od sad dolaziti iz svakog okružja izvesni broj vojaka - kućevnih, dobro oružanih i odevenih najodabranijih i čestitih ljudi, većim delom dobrih gazda - u pomoć." Prema sećanjima Vilovskog bili su to izuzetno pouzdani dobrovoljci iz Srbije kojih se pod komandom Knićanina za tri nedelje skupilo oko deset hiljada. Dana 15. decembra 1848. iz Beča je stigla vest o postavljenju Stevana Šupljikca (1786-1848) za srpskog vojvodu, a u tom trenutku pristigle su u Pančevo i pomenute čete dobrovoljaca. Tek što je Šupljikac dočekao vojnike iz Srbije i pozdravio ih rečenicom: "Nek ceo svet vidi kako brat bratu u pomoć ide!", naglo mu je pozlilo i za nekoliko sati zadesila ga je naprasna smrt. Upravo je taj gubitak naveo Ernea Kiša da s vojskom krene na Pančevo nadajući se slabosti i razjedinjenosti srpskih trupa nakon iznenadnog odlaska vojvode Šupljikca. Vilovski piše da je vojska kod Pančeva uoči dolaska Mađara bila raspoređena na sledeći način:
"U Crepaji levo krilo, brigada Knićanin: dva bataliona graničara pančevačke pukovnije, do 5000 dobrovoljaca iz Srbije, baterija topova; sreda u Franc Feldu: brigada kapetana Mihla Jovanovića, tri bataliona Varadinaca, dve baterije topova; desno krilo u Novom Selu; brigada kapetana Filipa Šarića, dva bataliona graničara, baterija topova. U Pančevu u rezervi: batalion pančevačkih građana, satnija novo-ustrojenih narodnih ulana pod komandom ritmajstora Cimer-a i deset topova." Najpre je opisan prvi okršaj koji se desio kod Nadela nedaleko od Banatskog Novog Sela, prema navodima Vilovskog na Novu 1849. godinu po Gregorijanskom odnosno 20. decembra 1848. po Julijanskom kalendaru.
(nastaviće se)
Dalibor Mergel