Reč je o starom crkvenom šematizmu u kom su sabrane osnovne informacije o parohijama koje su u to vreme činile Karlovačku mitropoliju u sastavu Srpske pravoslavne crkve. Knjiga je objavljena u Sremskim Karlovcima, a štampana u Srpskoj manastirskoj štampariji, dok je u ime uredništva bio potpisan Mata Kosovac. Prema evidenciji iznesenoj u ovo publikaciji Protoprezviterat pančevački obuhvatao je tada pravoslavne parohije u sledećim mestima: Bavanište, Baranda, Borča, Botoš, Banatski Brestovac, Idvor, Jarkovac, Kovin, Banatsko Novo Selo, Omoljica, Opovo, Orlovat, Ostrovo, Pančevo, Perlez, Pločica, Sakule, Sefkerin, Starčevo, Tomaševac, Farkaždin, Čenta i Crepaja. O svim parohijama Kosovac daje detaljne podatke, a o našem mestu piše na 648. i 649. strani. Kaže da je Starčevo velika opština naseljena 1767. za vreme Marije Terezije, što se baš ne može smatrati tačnim budući da je 1767. godine osnovana katolička župa, ali je poznato da je pravoslavno stanovništvo bilo prisutno pedeset i više godina pre toga. Statistički podaci iz 1905. koje autor navodi govore da je tada Starčevo brojalo 720 domova od kojih su 284 srpska. Bračnih parova bilo je 855, od toga srpskih 328. Građanskih brakova ima 10 od kojih je 7 srpskih. Divljih brakova ima 35 i svi su srpski. Duša, odnosno žitelja, te davne 1905. u Starčevu je bilo 3720 od čega žena 1890, a muškaraca 1830. Prema nacionalnom sastavu 1442 Srba, Hrvata 1220, Nemaca 1000 i ostalih 88. Od javnih zdanja u mestu je postojala jedna rimokatolička crkva i dve državne škole. Politička opština je u mestu, politički srez pančevački, sreski sud, sreski fizikat i kraljevsko porezno zvanje u Pančevu, opština potpada pod Torontalsku županiju, kraljevski sudbeni sto u Pančevu, kraljevska tabla u Temišvaru, kraljevska kurija u Budimpešti, finansijska uprava, školsko nadzorništvo (sada u Pančevu), županijske vlasti i zapovedništvo okružja za dopunu zajedničke vojske (br. 29.) u Velikom Bečkereku, za domobranstvo (br. 7.) u Vršcu, za narodni ustanak (br. 22.) u Pančevu. Pošta, brzojav i telefon u mestu. Kosovac je naveo da posed mesta Starčeva (hatar) iznosi 13099 katastarskih jutara, a plaća se državi poreza 39293 kruna. Srbi poseduju 7073 katastarska jutra, a plaćaju državnog poreza 21219 kruna. Srbi prema ostalima stoje s posedom 54%, domovima 39%, bračnim parovima 38%, dušama 38%. Crkvena opština u mestu. Crkvena skupština redovna. Predsednik Miša Petrović, perovođa Živa Janković. Predračun za 1906. godinu odobren. Pisarnica i arhiva sređene, a novac se čuva pod trobravljem. Crkve nema. Parohijani odlaze u manastir Vojlovicu. Pravoslavna groblja ima dva, jedno kod manastira, a drugo u mestu. Parohija četvrte klase, parohijskog doma nema, a nema ni parohijske sesije, paroh prima 600 kruna u ime naknade. Prima od države tantijemu od 120 kruna za katihizaciju, pošto su škole državne.

(nastaviće se)

Dalibor Mergel